مجوس شمال

یوهان گئورگ هامان (1730-1788) نخستین هماورد تمام‌عیار نهضت روشنگری محسوب می‌شد و حمله‌هایش به این نهضت سازش‌ناپذیر و کوبنده بود و نقص‌های آن را واضح‌تر نشان می‌داد. هامان بنیادگذار واقعی سنت جدلی عقل‌ستیزانه‌ای بود که سهم بزرگی در شکل‌گیری اندیشه و هنر و احساس در غرب داشت. او که از معدود نقادان اصیل عصر جدید بود و با سلاح‌هایی گاه منسوخ و بی‌اثر به جنگ گرایش غالب زمانه‌اش می‌رفت، در برابر پیشروی نهضت روشنگری و عقل‌باوری قرن هجدهم نوعی مقاومت را سازمان داد که نهایتاً از رمانتیسم و ابهام‌باوری و ارتجاع سیاسی سر درآورد. آیزایا برلین در کتاب حاضر با بررسی جذاب و نقادانه‌ی زندگی و عثاید هامان، او رات سرچشمه‌ی فراموش‌شده‌ی نهضتی می‌داند که مشخصه‌اش رمانتیسم و عقل‌گریزی است و کل فرهنگ اروپا را تحت‌الشعاع خود قرار داده است.