فیودور داستایفسکی

فیودور داستایفسکی

( Fyodor Dostoyevsky, 1821-1881 )
داستایفسکی در مسکو و در اتاقکی از بیمارستانی که پدرش در آن به کار طبابت اشتغال داشت، زاده شد و از لحظه ای که چشم به دنیا گشود، با محیطی فاقد شادمانی که در آن بوی دارو و فقر به مشام می رسید، روبرو گشت. پدرش مردی تندخو و خودخواه و خسیس بود و در محیط کوچک خانواده با خشونت و استبداد و دشنام دادن و حتی سیلی زدن فرمانروایی می‌کرد.
فئودور که کودکی حساس و عصبی بود، پدر را دشمن می داشت و از طنین فریادهای او حتی در خواب به لرزه درمی آمد. از این‌رو بلا‌ اراده در آرزوی مرگ پدر ستمکار بود، اما مادر مهربان و ملایم و غمزده او زودتر درگذشت و او را تنها گذاشت. فئودور پس از مرگ مادر، از طرف پدر که از ناامیدی به الکل پناه برده بود و توانایی سرپرستی فرزند را نداشت، به مدرسه مهندسی سن پترزبورگ فرستاده شد و در محیط خشک آموزشگاه که مقررات سخت نظامی بر آن حکم‌فرما بود، امکان یافت که به مطالعه کتابهای مورد علاقه اش بپردازد، پنهانی کتابهای روسی و فرانسوی بخواند و ذوق نویسندگی را در خود پرورش دهد. در هیجده سالگی از خبر کشته شدن پدر به دست دهقانان عاصی به وحشت افتاد و از اینکه پیوسته در آرزوی مرگ پدر به سر برده بود، شرمنده گشت. از همین تاریخ بود که اولین حمله بیماری صرع در او ظاهر شد. پس از پایان تحصیلات در رشته مهندسی و به دست آوردن شغلی در یکی از اداره ها، در خانه محقری در سن پترزبورگ اقامت کرد و تنها و تنگدست و شرمنده به زندگی ادامه داد، چیزی نگذشت که از کار اداری دست کشید تا همه وقت را به ادبیات مصروف دارد.
ابتدا برای امرار معاش به کار ترجمه پرداخت و آثاری چون "اوژنی گرانده" اثر بالزاک و "دون کارلوس" اثر شیلر را ترجمه کرد. در 1846 اولین داستان خود، "مردم فقیر" را نوشت و برای چاپ در روزنامه، به نکراسوف شاعر روسی سپرد. دو روز بعد در ساعت چهار صبح که تازه به خانه بازگشته و به بستر رفته بود، زنگ در خانه اش به صدا درآمد، همین که در را گشود، نکراسوف را دید که ناگهان او را در برگرفت و فریاد زد: «عالی است!» و تعهد کرد که آن را به بلینسکی منتقد سختگیر و معروف بسپارد. بلینسکی نیز نظر نکراسوف را تأیید کرد و به داستایفسکی گفت: «جوان! هیچ می دانی چه نوشته ای؟» داستان مردم فقیر که نام داستایفسکی را بر زبانها انداخت براساس مکاتبه ای گذارده شده که میان کارمند اداره و دختر جوانی که روبروی اتاقک او اقامت دارد انجام می گیرد، اتاقکی که کارمند همه وقت خود را در آن به استنساخ مدارک اداری می‌گذراند. در خلال این مکاتبه است که خواننده از زندگی این دو شخص آگاهی می یابد، از زندگی گذشته و حال که هزاران حادثه و عمل بی معنی و غیرقابل اعتنا در آن جریان یافته و نویسنده بسیار طبیعی و ساده آنها را بیان کرده است. سرانجام با وجود اختلافات گوناگون به سبب وضع محقر و احساس‌های مشترک، کار این دو به ازدواج می کشد که برخلاف انتظار دختر با سعادت مقرون نمی گردد.
داستایفسکی که از شادی سرمست و به پیروزی خود اطمینان یافته بود، پیاپی چندین داستان انتشار داد که چندان توفیقی به دست نیاورد و منتقدان او را مقلد گوگول خواندند، حتی بلینسکی حمایت خود را از او اشتباه خواند. داستایفسکی برای گریز از غم شکست‌های پیاپی به گروه جوانان آزادیخواه که یکی از مرام‌هایش الغای قانون بردگی بود، پیوست و در جلسه‌های بحث و سخنرانی شرکت کرد و در بیست و دوم آوریل 1849، هنگامی که از جلسه طولانی و خسته کننده انجمن به خانه بازگشته و به استراحت پرداخته بود، باز زنگ در نواخته شد، اما این‌بار به جای نکراسوف، ژاندارم‌ها بودند که او را به جرم شرکت در فعالیت‌های ضدتزاری بازداشت کردند و به زندان انداختند. داستایفسکی که خود را بی‌گناه می دانست و هرگز تصور نمی‌کرد که شرکت در بحث‌های سیاسی او را چون جانیان به پای میز محاکمه بکشاند، هر آن امید آزادی داشت تا در بیست و دوم دسامبر که در ساعت شش بامداد با دیگر اعضای انجمن انقلابی به وسیله نگهبانان بیرحم به میدان پوشیده از برف برده شد- جایی که همه مردم انتظار ورود آنان را داشتند. دادستان رأی دادگاه را مبنی بر محکومیتشان به اعدام قرائت کرد و گروه اول تیرباران شدند، همین که نوبت به گروه دوم که داستایفسکی جزو آن بود، رسید، آجودانی از دور دستمال سفیدی تکان داد و اجرای حکم اعدام را متوقف کرد. بدین طریق حکم اعدام به چهار سال زندان با اعمال شاقه در سیبری، تبدیل شد. داستایفسکی بعدها احساس محکوم به اعدامی را در لحظه‌های پیش از اجرای حکم در آثارش بیان کرده است. سرانجام در 24 دسامبر و شب میلاد مسیح با پای به زنجیر بسته، به تبعیدگاه فرستاده شد و در زندان سیبری، در میان جانی‌ها و دزدها و نااهلان، در اتاقی کثیف و مهوع جای گرفت، لباس متحدالشکل آنان را بر تن کرد و از غذای مختصرشان خورد و به کار اجباری خردکننده‌ای تن در داد. داستایفسکی که از کودکی رنجور و ناسالم بود، در زندان دچار بحران‌های شدید صرع می‌گشت و روزها به حال گیجی می‌افتاد، اما همه این رنج‌ها و دشواری‌ها و بیماری‌ها برای او تجربه‌ای سودمند و آموزشی ضروری به شمار می‌آمد.
در زندان سیبری ملت روس را از نزدیک شناخت و با خدا آشنایی بیشتر یافت، زیرا انجیل تنها کتابی بود که زندانیان اجازه خواندن آن را داشتند. پس از آنکه دوره زندان به پایان رسید و زنجیر از پایش برداشته شد، بنا بر حکم دادگاه عالی چندسال نیز به عنوان سرباز در سیبری به خدمت پرداخت و در حال تنهایی و بی پناهی به بیوه زن مسلولی به نام "ماریا دمیتریونا" برخورد که از شوهر اول فرزندی داشت و بدون هیج منبع عایدی مانده بود. داستایفسکی بی آنکه عشقی در دل احساس کند، تنها از روی شفقت با او ازدواج کرد. پس از مرگ نیکولای اول داستایفسکی چندین بار از جانشین او الکساندر دوم که مردی حساس و خردمند بود، تقاضای عفو کرد و سرانجام در 1859 بخشوده شد و اجازه یافت تا با همسرش به سن پترزبورگ بازگردد.
ده سال از زمانی که این شهر را ترک کرده بود، می گذشت و نامش به کلی فراموش گشته بود، پس با شهامت فراوان مبارزه را از سرگرفت. تا چندی نوشته‌هایش با سردی تلقی شد. تنها زمانی شهرت خود را بازیافت که کتاب خاطرات خانه اموات را در 1861 منتشر کرد. این داستان که به صورت اول شخص مفرد نقل شده، تقریباً زندگینامه شخصی نویسنده و شامل مشاهدات اوست در زندان سیبری. واقع بینی آمیخته با خشونت و فریادهای مشقت‌باری که به وسیله این اثر منعکس شده بود، مردم روسیه را سخت منقلب کرد، حتی تزار را گریان ساخت. کتاب از نظر سبک ادبی قالب خاصی دارد، از قصه‌های جداگانه ای تشکیل شده است که با رشته‌ای اصلی به هم پیوند یافته است. داستایفسکی نه تنها از زندان روسیه و وضع زندگی آن پرده نقاشی کاملی پیش چشم می گذارد، بلکه چهره یکایک زندانیان را ترسیم می کند و از آنان تحلیل روحی دقیقی به عمل می آورد و با همه رنج‌های روحی و جسمی، تنها تسکین خاطر را در نفوذ به عمق روح و خصوصیت‌های اخلاقی مردمی می داند که به نحوی از جامعه طرد شده بودند. خاطرات خانه مردگان پس از مردم فقیر تحول بزرگی را در داستایفسکی نشان می دهد که نوید دهنده خلق آثار بزرگ آینده اوست، چنانکه پس از این پیروزی ستایش‌انگیز، در 1864 داستان یادداشت‌های زیرزمینی را منتشر کرد.
این اثر در زمان حیات نویسنده موفقیت چندانی به دست نیاورد، تنها در قرن بیستم بود که منتقدان آن را جزو آثار برجسته داستایفسکی به شمار آوردند. اشخاص داستان مردمی از طبقه کارمندند که زیر بار حکومت نیکولای اول خرد شده اند. در این دوره حوادث ناگواری زندگی داستایفسکی را تیره و تار ساخت، ابتدا همسر و سپس برادر عزیزش میخائیل را از دست داد و جوانمردانه وام¬های او را برعهده گرفت، با طلبکاران به مبارزه برخاست. از این قرض می گرفت تا قرض آن دیگر را بپردازد و آنچنان با نوشتن مشغول می‌شد که هر لحظه احتمال مرگش می‌رفت، با وجود این، در عمق ناامیدی، برای تیره‌روزی خود ارزش قائل بود و آن را در اندوختن تجربه و فراهم آوردن زمینه‌های مناسب برای نویسندگی لازم می دانست.
داستایفسکی در چهل و شش سالگی با دختر بیست و یک ساله ای که منشی و تندنویسش بود، ازدواج کرد. در 1865 داستان معروف جنایت و مکافات را انتشار داد که اولین اثر بزرگ او به شمار آمد و او را در خارج از کشور روسیه به شهرت رساند، امروزه نیز معروف‌ترین و پرخواننده ترین اثر داستایفسکی محسوب می شود. قهرمان کتاب دانشجوی جوانی است که به سبب فقدان وسایل تحصیل ناچار به ترک دانشگاه است. پس بر اثر فقر و تنگدستی و همچنین به پیروی از نظریه‌های اجتماعی خود به کشتن پیرزن رباخوار و بر حسب تصادف به قتل خواهر او دست می زند. داستان بیشتر بر عوامل گوناگونی تکیه می کند که پدیدآورنده جنایت است. دو اندیشه پیوسته در روح جوان وسوسه برمی‌انگیزد، یکی آنکه با پول زن رباخوار که در واقع از مردم بدبختی که به ناچار از او وام گرفته اند، دزدیده شده است، می توان کار نیکی انجام داد و دیگر آنکه با این پول می توان استعدادهای شگرفی را که مافوق و مستقل از هرگونه قرارداد اجتماعی وجود دارد، بکار انداخت. جنایت و مکافات داستان ویرانی و نابودی زندگی است، اما در عمق خود نوری دارد و در جایی که به نظر می آید همه امیدها درحال نابود شدن است، ناگهان جرقه ای از نو می جهد و بشری را که همانند حیوان گشته است، به طبع فرشته‌آسای گذشته خود بازمی‌گرداند.
داستان قمارباز در 1866 انتشار یافت. داستایفسکی در این اثر تجربه تلخ شخصی را در یکی از اقامت‌هایش در خارج از کشور و عشق مفرطی که او را به جانب قمار می کشاند، بیان می کند. پروکوفیف از این داستان اپرایی به همین نام ساخته است. فروش این داستان‌ها بسیار خوب بود، اما برای رهایی از قرض کافی نبود. داستایفسکی سرانجام از ترس طلبکارها ناچار شد با همسر خویش از روسیه فرار کند، از این شهر به آن شهر می رفتند، از آلمان به ژنو و از ژنو به فلورانس. در اتاق‌های زیر شیروانی اقامت می کردند، غذای مختصر می خوردند. سفته امضا می کردند، جواهر ارزان‌قیمت و حتی لباسشان را به گرو می گذاردند و همین که پول از ناشر می رسید، داستایفسکی با جلب رضایت همسر به قمار پناه می برد. در وجود او همه چیز از حال اعتدال خارج شده بود، چون ناامیدی‌ها، عواطف، شادی‌ها، ضعف‌ها، کینه‌ها و پیروزی‌ها و هم این‌که هرچه داشت می‌باخت، به نوشتن می پرداخت، در نور شمع صفحه‌ها را سیاه می کرد تا به زندگی محقر ادامه دهد.اولین کودک آن دو پس از چند روز زندگی درگذشت و بر غم پدر افزود و هنگامی که دومین فرزند زاده شد، بر مخارجشان افزوده گشت و وی همچنان خود را به نوشتن و فراموشی می سپرد.
داستان ابله در 1868 نوشته شد. شاهزاده ای که آخرین بازمانده خاندان مهم و انقراض یافته ای است، از سفر سوئیس که مدت‌ها به علل مزاجی در آن سکونت داشته، به میهن بازمی گردد. وی ظاهراً گرفتار افسردگی روحی است و در واقع به نوعی ابلهی دچار است که به کلی قدرت اراده را از او سلب کرده و از سوی دیگر اعتماد نامحدودی نسبت به دیگران در او پدید آورده است. این مرد تیره روز با آنکه پیوسته حاضر است که خود را در راه کمک به دیگران فدا کند، هرگز موفق به این کار نمی شود، زیرا قدرت و شهامت یک منجی را ندارد و نمی تواند کشمکش‌های دیگران را که بر اثر تضادها به وجود آمده است، از میان بردارد و بدین طریق هرگز به سلامت روح دست نمی‌یابد.
ابله در ردیف شاهکارهای داستایفسکی قرار دارد که با قدرتی عظیم بر روح خواننده چیره می شود، بی آنکه مسئله‌ای را حل کند، اما در آغاز انتشار در روسیه مورد استقبال قرار نگرفت و داستایفسکی به فکر افتاد که این بار چیزی بنویسد که توجه عامه مردم را جلب کند، پس رمان کوتاه همیشه شوهر را در 1870 منتشر کرد که در میان آثار او مقامی خاص دارد، به این معنی که نویسنده در آن مسائل فلسفی و اجتماعی را که از خصوصیت‌های رمان‌های معروف او بود، مطرح نمی کند. قهرمان کتاب در آستانه چهل سالگی، در لحظه ای به یاد گناهان دوره جوانی می افتد و خاطراتش به او حال تأسف بار و نگران‌‌کننده ای می دهد. از نظر ادبی این رمان بهترین اثر طنزآمیز داستایفسکی است.
رمان جن‌زدگان در 1870 از مهم‌ترین آثار داستایفسکی به شمار می‌آید که در دوره زندگیش در خارج از کشور نوشته شده و موضوع آن دسیسه ای سیاسی است، به این معنی که مردم یکی از شهرستان‌ها با روحی انقلابی درصدد برمی آیند که به همه قوانین اخلاقی و مذهبی خویش پشت پا بزنند. داستایفسکی در این اثر عقیده کسانی را که تحت تأثیر فکر اروپایی‌کردن روسیه قرار گرفته اند، رد می کند. عنوان کتاب نیز مبین این معنی است و ملتی را نشان می دهد که مسحور فرهنگ و تمدن دیگران گشته اند. پس از پایان یافتن کتاب، داستایفسکی با پولی که ناشر برایش فرستاد، وام‌های خود را پرداخت و با حالی فرسوده و بیمار، اما معروف و محبوب به سن پترزبورگ بازگشت. کتاب‌هایی که داستایفسکی دور از وطن نوشته بود، در میان آثار نویسندگان روسی مقام اول یافت و در نظر عامه مردم مقام راهنما و مرشد را به او بخشید. رنج‌های طاقت‌فرسای گذشته به داستایفسکی امکان داده بود که دردهای مردم را چنان که بود، نشان دهد و هنگامی که از جلب توجه مردم اطمینان یافت، به نوشتن یادداشت-های روزانه یک نویسنده پرداخت.
این کتاب به صورت نوشته‌های جداگانه از 1873 تا 1881 منتشر می شد، شامل مجموعه مقاله‌هایی درباره مسائل جاری، مانند اوضاع سیاسی و جهانی و مسئله‌ی بردگی که نویسنده آن را مبدأ نظریه‌های ملی و مذهبی و اخلاقی خود قرار داده بود. داستایفسکی در این یادداشت‌ها وضع یک میهن‌پرست و ارتدوکس مسیحی را در برابر مسائل عصر خود نشان می دهد و در مذهب روسیه مزیتی می بیند که شایستگی آن را دارد که روزی راهنمای اروپا و حتی سراسر جهان گردد. مسائل دیگری نیز در این نوشته‌ها مطرح است مانند طرفداری از حقوق زن، اصلاحات دادگستری، مسأله یهود و مانند آن. در این اثر همچنین چند داستان کوتاه از نویسنده گنجانده شده است، مانند "بوبوک" و "نازنین". "بوبوک" قصه ای فلسفی و اندوهبار است و گفتگویی را میان مردگان قبرستان نشان می دهد و قصه نازنین گفتارهای مردی است در برابر جسد زن جوانش که خودکشی کرده است و مرد در پی آن است که علت و معنای آن واقعه شوم را دریابد. این شخص از قهرمانان بسیار خاص داستایفسکی است که پیوسته میان نیکی و بدی در تزلزل است.
برادران کارامازوف در 1879 شاهکار داستایفسکی و یکی از عمیق ترین آثار ادبی اروپایی در نیمه دوم قرن نوزده به شمار می‌آید. در این داستان دو نیرویی که بر روح داستایفسکی غلبه دارد، نشان داده می‌شود. از سویی ایمان به اصل نیکی که در نهاد بشر نهفته است و به صورت ایمان مذهبی و مسئولیت مشترک درعالم بشریت جلوه می کند، از سوی دیگر نیروی بدی که به طور مداوم او را به جانب گردابی مخوف سوق می دهد. این دو نیرو چنان درهم آمیخته است که تشخیص آن دو از یکدیگر بسیار دشوار است. خواننده در این اثر خود را با دنیایی متراکم و انبوه روبرو می بیند که در آن عالم خیال و رؤیا با واقعیت¬های زندگی درهم پیچیده است. پیروزی داستان برادران کارامازوف شهرت وافتخار داستایفسکی را به اوج رساند و او را چون تولستوی و تورگنیف و حتی بیشتر مورد ستایش قرار داد.
داستایفسکی در هشتم ژوئن 1880 در مراسم صدمین سال تولد پوشکین در مسکو نطقی ایراد کرد و با چنان شور و جاذبه ای سخن گفت که او را غرق در گل کردند و دستش را بوسیدند، دانشجویی به پایش افتاد و بیهوش شد. در این سخنرانی که شاهکاری واقعی شناخته شد، عظمت هنری پوشکین به اوج خود رسیده بود و داستایفسکی موضوع مورد علاقه خود، آشتی دادن فرهنگ و هنر غرب و روسیه را در آن مطرح ساخته بود.
داستایفسکی پس از آن در عین خوشبختی و در خانه ای آرام و در کنار همسر محبوبش به آسودگی زیست، اما این سعادت دیری نپائید و در 28 ژانویه 1881 ناگهان براثر خونریزی شدید درگذشت. همه مردم روسیه از هرطبقه در ماتم او شرکت کردند و تشییع جنازه باشکوهی از او به عمل آوردند. نویسندگان در برابر قبرش نطق‌ها ایراد کردند و پس از آنکه مراسم تدفین انجام گرفت و سکوت برقرار شد، زندگی واقعی داستایفسکی آغاز گشت، در ماورای زمان و مکان و تنها در دل دوستداران خود.
داستایفسکی را نمی توان تنها یک داستان نویس به شمار آورد، او اولین کسی است که روانشناسی جدید را در داستان وارد و دو جنبه از وجود بشری را که وجدان آگاه و ناخودآگاه است، ترسیم کرده است و با چنان قدرتی روح و اندیشه بشر را در قالب داستان پیش چشم گذارده که همه اشخاص داستان به طور شگفت‌انگیزی در نظر آشنا و مأنوس می آیند. حوادث داستان‌های داستایفسکی همه در شهرها، در خانه‌های محقر و در اتاق‌های کثیف می‌گذرد، جایی که به زندگی توده مردم دردمند و ستمدیده اختصاص دارد، بنابراین عجیب نیست که همه مردم او را حامی خود بدانند و به آثارش چنین دل ببندند. داستایفسکی معرفت ما را از عالم انسانی وسعت بخشیده است.
 
آثار:
مردم فقیر (1846) ترجمه کاظم انصاری انتشارات جاودان خرد، پرویز همتیان بروجنی در کتاب شب¬های روشن و پنج داستان دیگر انتشارات امیرکبیر، خشایار دیهیمی تحت عنوان بیچارگان انتشارات نی، نسرین مجیدی انتشارات روزگار
همزاد (۱۸۴۶) ترجمه ایرج قریب نشر پرسش
آقای پروخارچین (1846) ترجمه رضا رضایی در کتاب رویای آدم مضحک (هفت داستان کوتاه) انتشارات ماهی
خانم صاحبخانه (۱۸۴۷)ترجمه پرویز داریوش انتشارات نگاه نازکدل (۱۸۴۸)ترجمه قاسم کبیری در کتاب شب‌های روشن و نازک دل انتشارات فردوس شب¬های سپید (1848) ترجمه پرویز همتیان بروجنی در کتاب شبهای روشن و پنج داستان دیگر، قاسم کبیری در کتاب شب‌های روشن و نازک دل، مرتضی مقدم انتشارات جامی، سروش حبیبی در کتاب شب¬های روشن انتشارات ماهی
دزد با شخصیت (۱۸۴۸) ترجمه رضا رضایی در کتاب رویای آدم مضحک (هفت داستان کوتاه)
درخت کریسمس و ازدواج (۱۸۴۸)ترجمه رضا رضایی در کتاب رویای آدم مضحک (هفت داستان کوتاه)
پولزونکوف (۱۸۴۸) ترجمه رضا رضایی در کتاب رویای آدم مضحک (هفت داستان کوتاه)
نیه توچکا (۱۸۴۹) ترجمه محمد قاضی انتشارات نیلوفر
خواب عموجان (۱۸۵۹) ترجمه آلک قازاریان تحت عنوان رویای عموجان انتشارات جامی
دهکده استپانچیکو (1859) ترجمه مهرداد مهرین تحت عنوان دوست خانواده انتشارات جامی
آزردگان و تحقیرشدگان (۱۸۶۱) ترجمه ربیع مشفق‌همدانی تحت عنوان آزردگان انتشارات صفی علیشاه
خاطرات خانه مردگان (1862) ترجمه مهرداد مهرین انتشارات نگاه، محمدجعفر محجوب انتشارات امیرکبیر و آمون
یک داستان نفرت انگیز(ماجرای بی شرمانه) (۱۸۶۲) ترجمه شهلا طهماسبی انتشارات فردا، پرویز همتیان بروجنی تحت عنوان یک اتفاق بسیار ناگوار در کتاب شب¬های روشن و پنج داستان دیگر، مجید عقیلی تحت عنوان یک اتفاق نحس انتشارات هشت بهشت
یادداشت‌های زیرزمینی (1864) ترجمه رحمت الهی انتشارات جامی به همراه ترجمه نازنین و بوبوک
کروکودیل (۱۸۶۵)ترجمه رضا رضایی در کتاب رویای آدم مضحک (هفت داستان کوتاه)
جنایت و مکافات (1866) ترجمه مهری آهی انتشارات خوارزمی، اصغر رستگار انتشارات فردا
قمارباز (1867) ترجمه صالح حسینی انتشارات نیلوفر
ابله (1869) ترجمه سروش حبیبی انتشارات چشمه
همیشه شوهر (1870) ترجمه علی اصغر خبره زاده انتشارات نگاه
جن‌زدگان (تسخیرشدگان) (1872) ترجمه علی‌اصغر خبره‌زاده انتشارات نگاه، سروش حبیبی انتشارات نیلوفر
بوبوک (1873) ترجمه رحمت الهی
جوان خام (1875) ترجمه رضا رضایی انتشارات اختران، عبدالحسین شریفیان انتشارات نگاه
نازنین (187) ترجمه رحمت الهی
ماری دهقان (1876) ترجمه رضا رضایی در کتاب رویای آدم مضحک (هفت داستان کوتاه)
رویای مرد مضحک (۱۸۷۷) ترجمه پرویز همتیان بروجنی در کتاب شب‌های روشن و پنج داستان دیگر، رضا رضایی در کتاب رویای آدم مضحک (هفت داستان کوتاه)
برادران کارامازوف (1881) ترجمه صالح حسینی انتشارات ناهید
 

ادامه مطلب

رؤیای آدم مضحک
مترجم: رضا رضایی
110,000 ریال
شب‌های روشن
مترجم: سروش حبیبی
65,000 ریال
همزاد
مترجم: سروش حبیبی
120,000 ریال
بانوی میزبان
مترجم: سروش حبیبی
70,000 ریال